2025 අගෝස්තු 19 වන දින, අගමැතිනි හරිනි අමරසූරිය විසින් 2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනතට යෝජිත සංශෝධනයක් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. මෙම සංශෝධනය ශ්රී ලංකාවේ දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණ ක්ෂේත්රයේ ඉතාමත් බරපතල ප්රශ්නයක් මතු කරයි: වත්කම් ප්රකාශන මහජනතාවට ලබා දුන් පසු, ඒ පිළිබඳව කතා කිරීමේ අයිතිය නොමැති නම්, දැනගැනීමේ අයිතිය ඇතිව ලාභයක් කුමක්ද? මෙය හුදෙක් නීතිමය ප්රශ්නයක් පමණක් නොව, ප්රජාතන්ත්රවාදයේ මූලික ස්වභාවය ගැන කරන ප්රශ්නයකි.
යෝජිත සංශෝධනයේ ප්රධාන වෙනස්කම්
යෝජිත සංශෝධනය ප්රධාන වශයෙන් කරන්නේ වත්කම් ප්රකාශන මහජනතාවට ප්රවේශ වූ පසු ඒවා භාවිතා කළ හැකි ආකාරය සීමා කිරීමයි. ඊට අමතරව, එම ප්රකාශන පිළිබඳ අදහස් දැක්වීම, විශ්ලේෂණය කිරීම හෝ ප්රකාශ කිරීම අපරාධයක් ලෙස සලකනු ලැබිය හැකි ප්රතිපාදන ඇතුළත් කෙරේ. මෙය ශ්රී ලංකාවේ ජනමාධ්ය නිදහස සහ සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරකම් සඳහා ඉතාමත් භයානක ඉදිරිදර්ශනයක් නිර්මාණය කරයි. දූෂණ විරෝධී ක්ෂේත්රයේ ක්රියාකාරීන් සහ නීති විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙවැනි සංශෝධනයක් ක්රියාත්මක වුවහොත් දූෂණ විරෝධී නීතිය ඵලදායී ලෙස ක්රියාත්මක කිරීම අතිශය දුෂ්කර වනු ඇති බවයි.
දැනගැනීමේ අයිතිය සහ කතා කිරීමේ අයිතිය: දෙකෙහිම වැදගත්කම
ප්රජාතන්ත්රවාදී රාජ්යයක, දැනගැනීමේ අයිතිය සහ කතා කිරීමේ අයිතිය ඒකාබද්ධව ක්රියා කරයි. ජනතාවට රාජ්ය නිලධාරීන්ගේ වත්කම් ගැන දැනගැනීමේ අයිතිය ලැබෙන්නේ, ඒ ගැන ප්රශ්න කිරීමටත්, ප්රකාශ කිරීමටත්, ගණනය කිරීමටත් ඇති අයිතිය සමඟ එකතු වූ විටදී පමණි. ඉදිරිපත් කෙරෙන සංශෝධනය ක්රියාත්මක වුවහොත්, ජනතාවට ලෙඩ ගේ ලෙඩ දෙනවා හා සමාන තත්ත්වයක් ඇති වේ: ප්රකාශනය ලැබේ, නමුත් ඒ ගැන කතා කළ නොහැකිය. මෙය ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනයේ ජීවනාලිය කපා දමනවා හා සමාන ක්රියාවකි.
දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණ: දුෂ්කරව දිනාගත් ජයග්රහණ
2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනත ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ ඉතාමත් ශක්තිමත් දූෂණ විරෝධී නීතිය ලෙස සැලකේ. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සහ ජාත්යන්තර ප්රජාව විසින් ඉල්ලා සිටි ආකාරයේ ප්රතිසංස්කරණ ඇතුළත් මෙම පනත, ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමේ ක්රියාවලිය සඳහා ඉතාමත් වැදගත් ස්ථම්භයකි. සිවිල් සමාජ සංවිධාන, නීති විශේෂඥයන් සහ ජාත්යන්තර ප්රජාව දශක ගණනාවක් ඉල්ලා සිටි ප්රතිසංස්කරණ ලෙස ලැබුණු මෙම පනත, යෝජිත සංශෝධනය මගින් සැලකිය යුතු ලෙස දුර්වල කෙරෙනු ඇතැයි විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
ජනමාධ්ය නිදහස සහ සිවිල් සමාජයට තර්ජනය
යෝජිත සංශෝධනය ශ්රී ලංකාවේ ජනමාධ්ය නිදහසට සෘජු තර්ජනයක් ගෙන එයි. වත්කම් ප්රකාශන ගැන වාර්තා කිරීම, ඒවා විශ්ලේෂණය කිරීම හෝ ප්රශ්නගත කිරීම අපරාධ